Gölgedeki Fırça

Ayşe’nin elleri, yirmili yaşlarının başında, henüz kendi hayallerini bile tam kuramamışken, babasının ellerine benzemeye başlamıştı: nasırlı, yorgun, ama bir o kadar da dirençli, tıpkı Anadolu’nun kurak toprakları gibi, inatla hayatı tutan. Tırnaklarının dipleri temizlenmesi zor, inatçı bir kirle doluydu. Bir yanda tekstil atölyesinin kumaş tozları, diğer yanda akşam temizliğine gittiği ofislerin kimyasal kokuları, parmak uçlarına sinmiş, kimliğini adeta yeniden tanımlamıştı. Oysa bir zamanlar, o parmaklar sadece pastel boyaları, kömür kalemleri ve suluboyaları tanırdı.

Çocukluğunda Ayşe, mahallenin en iyi çizeriydi. Apartman boşluğunun loş ışığında, defterlerinin sayfalarına düşler kurardı. Rengârenk kuşlar, masalsı ormanlar, hani derler ya, “Canlı gibi,” işte öyle resimler yapardı. Resim öğretmeni Zeynep Hanım, onun için “Bu kızda ışık var, sakın söndürmeyin,” demişti annesine. Babası Kemal Bey, o zamanlar kamyon şoförüydü. Sabahın köründe yola çıkar, akşam yorgun argın dönerdi ama Ayşe’nin bir resmini gördüğünde yorgunluğunu unuturdu. Ayşe’ye özel bir resim çantası almış, içine çeşit çeşit boyalar, fırçalar doldurmuştu. O çanta, Ayşe’nin kalbinin aynası gibiydi.

Ama hayatın fırçası, bazen beklenmedik renklerle boyar tabloları. Bir kış günü, Kemal Bey’in kamyonu buzda kaydı. Ağır yaralı kurtuldu ama felçli kaldı. Sağ tarafı tutmuyordu. Bir daha direksiyon başına geçemedi. Evdeki neşe, önce sessizliğe, sonra umutsuzluğa dönüştü. Ayşe o zaman on yedi yaşındaydı. Lise ikinci sınıftaydı. Kardeşi Can, on iki yaşında, parlak zekâsıyla övülen, derslerinde hep birinciliği kimseye bırakmayan bir oğlandı. Annesi Hale Hanım, ev işleri ve babasının bakımı arasında sıkışıp kalmıştı. “Ayşe kızım,” demişti annesi bir akşam, gözleri dolu dolu, “Okulu bırakmak zorunda kalacaksın sanırım. Başka çare yok.”

Ayşe’nin içinde bir dünya yıkıldı o an. Resim çantası, aldığı son pastel boyalar, Zeynep Öğretmen’in sözleri… Hepsi birer birer zihninde canlanıp, hıçkırık olup boğazına düğümlendi. Ama annesinin ve yatağında sessizce uzanan babasının çaresizliğini görünce, kendi fırtınasını içine hapsetti. Gözyaşlarını silerken, “Tamam anne,” dedi, sesi kararlılığını gizlemeye çalışsa da titriyordu, “Ben çalışırım.”

Öyle de yaptı. Mahalledeki tekstil atölyesinde asgari ücretle işe girdi. On parmağında on marifet dedikleri türden bir kadındı Ayşe. Kısa sürede her işi öğrendi. Kumaş kesimi, dikiş, ütü… Hepsine eli yatkındı. Akşamları ise başka bir ailenin evine temizliğe gidiyordu. Uykusuzluk, yorgunluk… Zamanla yüzüne, oysa yaşından çok daha büyük gösteren çizgiler kazımıştı.

Can, ablasının okula gitmeyişini, hayatının bir anda değişmesini anlamlandıramıyordu. Bazen serzenişlerde bulunur, “Neden okulu bıraktın abla? Ben de mi bırakacağım?” diye sorardı. Ayşe her seferinde gülümser, “Hayır canım benim, sen okuyacaksın. Sen bizim yüz akımızsın. Senin zekân boşa gitmemeli,” derdi. Bu sözler, sadece Can’ı değil, kendi içinde yarattığı umudu da besliyordu. Can, Ayşe’nin hayalleriydi artık.

Yıllar geçtikçe Can büyüdü, daha da zeki, daha da hırslı bir genç oldu. Fen bilimlerine olan yeteneği belirgindi. Okuldaki öğretmenleri de Can’ın geleceğinin parlak olacağını söylüyordu. Ama bu parlak gelecek, para demekti. Dershaneler, özel dersler, kaynak kitaplar… Ayşe’nin kazandığı para, eve zar zor yetiyordu. Babasının ilaçları, annesinin küçük mutfak alışverişleri… Her harcama, Ayşe’nin omzuna binen bir tuğla gibiydi.

Bir gün Can, ağlayarak eve geldi. Matematik sınavından düşük almıştı. “Yapamıyorum abla,” dedi, gözyaşları içten içe kanatıyordu Ayşe’nin yüreğini. “Diğerleri özel ders alıyor, ben geri kalıyorum.” O gece Ayşe uyuyamadı. Ertesi gün soluğu kuyumcuda aldı. Ninesinden kalma, kulpunu hiç çıkarmadığı o incecik altın bileziği sattı. Bileziğin gramı çok değildi ama Ayşe için manevi değeri büyüktü. Bileziğin parasıyla Can’a özel ders ayarladı. “Anneannemden kalma param vardı, sana harçlık yapayım,” dedi annesine. Ne annesi ne de Can, bu paranın asıl kaynağını asla öğrenmedi.

Ayşe’nin kendi sanata dair hayalleri ise zamanla bir sandığın dibine kilitlenmiş gibiydi. Tozlu bir resim çantası, içinde kurumuş fırçalar, yarım kalmış bir eskiz defteri… Bazen gecenin bir yarısı uyanır, o çantayı çıkarır, sayfalarına dokunur, yarım kalmış otoportresine bakıp iç çekerdi. Gözlerinde hüzün, parmaklarında eski bir ressamın arzusu… Ama ertesi sabah tekrar o atölyenin gürültüsüne, o ofislerin sessizliğine dönerdi.

Hayat, Ayşe’ye başka fırsatlar da sunmaya çalıştı. Atölyeden arkadaşı Hasan, Ayşe’ye ilgi duyuyordu. İyi niyetli, çalışkan bir adamdı. Bir akşam çay içerlerken, “Ayşe, ben biraz para biriktirdim. Küçük bir atölye açmak istiyorum, kendi işimi kuracağım. Benimle çalışır mısın? Ortak bile olabiliriz,” dedi. Ayşe’nin kalbi bir an durur gibi oldu. Kendi işini kurmak, belki de yaratıcılığını kullanabileceği bir alana geçmek… Ama sonra Can’ın dershanedeki faturası, babasının ilaçları, annesinin küçük ihtiyaçları gözünün önüne geldi. Hasan’ın teklifi, o anki düzenini bozmak demekti. “Sağ ol Hasan,” dedi, yüzüne sahte bir gülümseme yerleştirerek, “Ama şimdilik bu iş bana daha iyi geliyor. Tek başıma çalışmayı seviyorum.” Hasan, Ayşe’nin cevabına şaşırmış, biraz da kırılmıştı. Ayşe’nin o anki yalnızlığını, çektiği içsel acıyı kimse anlamamıştı.

Can, üniversite sınavlarına girdiğinde, Ayşe’nin uykusuzlukları doruk noktasına ulaşmıştı. Her sabah namaz vakti kalkıp dua ediyor, Can’ın odasının kapısında sessizce bekliyor, onun ders çalıştığı sesleri dinliyordu. Can, İstanbul Teknik Üniversitesi’nin Bilgisayar Mühendisliği bölümünü kazandığında, evde bayram havası esti. Annesi komşulara baklavalar dağıttı, babası yatağında dahi gülümsemeyi başardı. Can, sevinçten havalara uçuyordu. “Abla,” dedi, Ayşe’ye sarılarak, “Başardım! Sizin sayenizde başardım!” Ayşe’nin gözlerinden yaşlar süzüldü. Gurur ve içten gelen tarifsiz bir hüzün karışımıydı bu yaşlar. Can’ın hayatı çiçek açarken, onun kendi bahçesi kurumuştu. Ama bu durum, Ayşe için bir zaferdi. Kendi çiçeği değil, ama kendi elleriyle yetiştirdiği bir başka çiçek açmıştı.

Can İstanbul’a gitti. Orada da başarılı oldu. Çalışkanlığı ve zekâsıyla kısa sürede sivrilmiş, iyi bir şirkette işe girmişti. Artık Ayşe’nin omuzlarındaki yük hafiflemişti. Can, ailesine para göndermeye başlamış, hatta annesine küçük bir ev bile almıştı. Babasının tedavisi için de en iyi doktorları araştırmıştı. Ayşe, artık sadece tekstil atölyesinde çalışıyor, akşamları eve döndüğünde boşluğun ve sessizliğin verdiği garip huzuru yaşıyordu.

Bir gün Can, memlekete döndüğünde Ayşe’yi görmeye geldi. Kucağında pahalı bir hediye kutusuyla içeri girdi. “Abla,” dedi, mahcup bir gülümsemeyle, “Senin için bir şeyler aldım. Yıllarca bana baktın, benim için çok fedakârlık yaptın. Şimdi sıra bende. Hayatını yaşa, gez, toz. Benimle gelmek istersen, İstanbul’da sana bir iş bulurum.” Ayşe, kardeşinin gözlerinin içine baktı. Gözlerinde minnettarlık vardı, sevgi vardı. Ama asla tam olarak anlayış yoktu. O kadar uzun yılların, o kadar derin fedakârlığın, o kadar çok yutulan gözyaşının anlamı, bu kutunun içindeki pahalı eşyayla ölçülemezdi. Can, ablasının kendi hayallerini, kendi gençliğini, kendi aşkını hiç yaşamadığını bilemezdi. Bunu bilmesi de mümkün değildi, zira Ayşe bunu asla dile getirmemişti.

“Sağ ol Can’ım,” dedi Ayşe, kutuyu eline alırken. Parmağını kardeşinin yanağına dokundurdu, “Benim hayatım burada, seninle de her zaman mutlu oldum. Sen iyi ol, başarılı ol, bana yeter.” Gözleri doldu ama hemen toparladı kendini. Can’ın ona verdiği şalı boynuna attı, “Bak, ne kadar da yakıştı. Çok beğendim.”

Can gittikten sonra Ayşe mutfağa geçti. Akşam yemeği hazırlıyordu. Doğradığı soğanların kokusu gözlerini yaktı. Gözyaşlarını serbest bıraktı o an. Ama bu gözyaşları hüzünden değildi, zaferden de değildi. Sadece boşalmaktı. Kendi küçük dünyasında, kendi bildiği kahramanlığının sessiz tezahürüydü.

Yemekten sonra Ayşe, yıllardır dokunmadığı, tozlu resim çantasını dolaptan indirdi. İçinden kurumuş fırçaları, tozlanmış paleti ve yarım kalmış eskiz defterini çıkardı. Sayfalar sararmıştı. Otoportresi, genç bir kızın hayalleriyle dolu gözleriyle ona bakıyordu. Eli titreyerek bir kalem aldı ve defterin boş bir sayfasına küçük bir çizim yapmaya başladı. Bir kuş çizdi. Özgürlüğe kanat açmış, renkli bir kuş. Gözlerini kapattı. Kendi sessiz fedakârlığının gölgesinde, minik bir fırça darbesiyle, yeniden, sadece kendine ait bir dünya kurmaya başlamıştı. Belki hiçbir zaman bir ressam olamayacaktı, belki hayatı boyunca kimse onun ne kadar vazgeçtiğini anlamayacaktı. Ama o gece, Ayşe’nin elleri, yeniden hayal kurmaya, yeniden yaşamaya başlamıştı. Kendi sessiz müziğini, sessiz fırçasıyla çalıyordu. Ve bu, Ayşe için yeterliydi.