Gömülü Renkler

Elif, oturduğu mutfak masasının çınlayan sessizliğinde, tabağındaki zeytinlere boş boş bakıyordu. Dışarıda yaz güneşi bütün cömertliğiyle şehri kavururken, bu eski Ankara evinin içi bir buz dolabı gibi soğuk ve kasvetliydi. Karşısında oturan annesi Ayşe Hanım’ın çatık kaşları, her zamanki gibi, havada asılı duran “Ne zaman akıllanacaksın?” sorusunun somutlaşmış haliydi. Babası İsmail Bey, gazetesinin arkasına saklanmış, tartışmanın fitilini ateşlemeyecek kadar deneyimliydi.

“Yani şimdi sen,” dedi Ayşe Hanım, sesindeki acı bir kahve gibi sertti, “o ‘sanatçı’ bozuntusu arkadaşlarınla bir kez daha ne yapacağın belli olmayan, para getirmeyen işlere mi girişiyorsun? Üç sene özel okul okuttuk seni, mühendis olasın diye. Sen kalkmışsın, o fotoğraf makinenle peynir ekmek parası kazanacağım diyorsun. Olacak iş mi bu?”

Elif, annesinin “sanatçı bozuntusu” tabirine alışıktı. Yirmisekiz yaşına gelmiş, yüksek lisansını tamamlamış, hatta kısa bir süre kurumsal hayatta dirsek çürütmüş biri olarak, bu kelimelerin her duyduğunda içini kemiren o tanıdık öfkeyi hissediyordu. “Anne, ben mühendis olmak istemedim. Sen istedin. Ben fotoğraf çekmek, hikayeler anlatmak istiyorum. Bu benim tutkum.”

“Tutku karın doyurmaz, Elif,” diye araya girdi İsmail Bey, gazetesini hafifçe indirerek. Ses tonu, Ayşe Hanım’ınki kadar sert olmasa da, aynı eleştirel tınıyı taşıyordu. “Babanım ben senin. Geleceğini düşünürüm. Yarın bir gün evleneceksin, yuva kuracaksın. Bu hallerle nereye?”

Elif’in boğazı düğümlendi. “Evlenmek zorunda mıyım? Yuva kurmak zorunda mıyım? Ben kendi hayatımı kurmak istiyorum, kendi şartlarımla!” Sandalyesini itip hızla ayağa kalktı. “Sizin için ne kadar anlamsız olursa olsun, ben bu hayata bir şey katmak istiyorum. Kendi gözümle gördüklerimi, kendi ruhumdan geçenleri yansıtmak istiyorum!”

Ayşe Hanım’ın yüzü bembeyaz kesilmişti. “Ne demek istediğini sanıyorsun sen? Biz bu hayata bir şey katmadık mı yani? Sabah akşam çalıştık, didindik, seni okuttuk, bu evi kurduk… Bunlar ‘hiçbir şey’ mi demek senin için?” Gözleri dolmuştu.

Elif, annesinin hassas noktasına dokunduğunu fark etti ama geri adım atamadı. “Hayır, anne. Demek istediğim o değil. Demek istediğim… Ben sadece sizin gibi olmak istemiyorum.” Son sözleri, bir kurşun gibi çarptı Ayşe Hanım’ın göğsüne. Annesinin yüzündeki derin kırışıklıklar, çektiği onca sıkıntının sessiz şahitleri gibi canlandı Elif’in gözünde. Ama pişmanlık hissetmek yerine, içindeki hınç daha da büyüdü. Odasına doğru hızla yürüdü, kapıyı arkasından çarpmak istercesine kapatırken, annesinin acı dolu, sessiz hıçkırıklarını duyduğunu sandı. Ya da belki sadece kendi ruhunun çığlığıydı bu.

Günler, haftaları kovaladı. Elif kendini işine daha da kaptırdı. Küçük bir ajansla freelance çalışmaya başlamış, haftanın belli günleri dış çekimlere gidiyordu. Eve geldiğinde ise, anne ve babasıyla arasında gergin bir sessizlik hüküm sürüyordu. Ayşe Hanım, Elif’le göz göze gelmekten kaçınıyor, neşeli tavırlar takınmaya çalışsa da, yüzündeki maskenin arkasındaki hüzün çok belirgindi. Elif ise, annesinin bu halini gördükçe, içindeki suçluluk duygusuyla boğuşuyor, ama aynı zamanda annesinin kendi hayatına dair kararlarına duyduğu bu bitmek bilmez eleştiriye de anlam veremiyordu. Neden bu kadar direniyordu? Neden Elif’in mutlu olma şeklini kabul edemiyordu?

Bir akşamüstü, Elif annesinin sesiyle irkildi. “Elif kızım, şu tavan arasını bir düzenlesek mi diyorum? Eşya yığını oldu orası. Senin çocukluk eşyaların da var. Birlikte bir el atalım mı?”

Elif başta isteksizdi. Annesiyle yakınlaşma fikri, onu tekrar aynı tartışmaların içine çekecek gibi geliyordu. Ama annesinin sesindeki yorgun tını, içindeki bir teli titretti. “Tamam anne, yarın sabah kalkınca bakarım.”

Ertesi gün, güneş doğarken Elif, tozlu ve örümcek ağlarıyla kaplı tavan arasına çıktı. Annesi, aşağıdan getirdiği limonlu çay ve poğaçalarla ona katıldı. Elif, çocukluğuna ait oyuncak kutularını, eskimiş ders kitaplarını karıştırırken, anılar bir film şeridi gibi gözlerinin önünden geçiyordu. Bir köşede, diğer eşyaların arasında unutulmuş, üzeri örtüyle kaplı küçük, eski bir sandık dikkatini çekti. Sandık, diğerlerinden daha özenli görünüyordu. Elif, annesine döndü. “Anne, bu sandık kimin? Hiç görmemiştim.”

Ayşe Hanım’ın yüzünde kısa süreli bir tedirginlik belirdi. “Ha o mu? O… Rahmetli babaannenden kalma bir şeyler olmalı içinde. Ben de yıllardır açmadım. Bırak kalsın öyle, eski püskü şeylerdir.”

Ama Elif’in merakı uyanmıştı. Annesinin bu kadar isteksiz olması, onu daha da dürttü. “Yok anne, dur bakayım. Belki içinde bir sürpriz vardır.” Annesinin itirazlarına rağmen, Elif sandığın üzerindeki örtüyü kaldırdı. Sandık, yılların yorgunluğunu üzerinde taşısa da, ceviz ağacından oyulmuş zarif desenleriyle dikkat çekiyordu. Mandalı paslanmış, zorlukla açıldı.

İçinden yükselen, hafif küf kokusuyla karışık, tatlı bir anı kokusu Elif’i şaşırttı. En üstte, sararmış dantel bir örtü vardı. Altında ise, renk renk iplik yumakları, eskimiş bir tığ işi çantası ve… bir resim defteri. Defterin sayfaları zamanın sararttığı kağıtlardan oluşuyordu. Elif defteri eline aldı, kapağını açtı. İçinde, suluboyayla yapılmış canlı, coşkulu resimler vardı. Manzaralar, portreler, soyut formlar… Her biri öylesine hayat doluydu ki, Elif’in nefesi kesildi. Bu resimlerdeki fırça darbelerinde bir enerji, bir özgürlük vardı. Her birinde farklı bir imza: “A.Y.”

“A.Y.”… Ayşe Yelda… Annesinin kızlık soyadıyla birleşen adının baş harfleriydi bunlar. Elif şaşkınlıkla annesine döndü. “Anne… Bunlar senin mi?”

Ayşe Hanım’ın yüzü bembeyaz kesilmişti. Gözleri dolmuş, dudakları titremeye başlamıştı. “Onlar… Onlar çok eskiden… Gençlik hevesleriydi işte. Bırak onları, ne işin var eski püskü şeylerle.” Sesi kısık ve titrek çıkıyordu.

Ama Elif, defterdeki son sayfayı çevirince, ağzı açık kaldı. Orada, bir kadın portresi vardı. Genç Ayşe Hanım’ın portresiydi bu, ama Elif’in tanıdığı somurtkan, yorgun annesinden çok farklıydı. Gözlerinde alev yanan, saçları rüzgarda dalgalanan, boynunda renkli bir şal olan genç bir kadındı bu. Elif, portrenin sağ alt köşesindeki başka bir imzayı fark etti: “Can”. Portre, o kadar gerçekçi, o kadar tutkuyla çizilmişti ki, Elif bu “Can”ın annesi için ne anlama geldiğini hemen hissetti.

Sandığın dibinden bir kurdeleyle bağlanmış mektup destesi çıktı. Elif, annesinin korku dolu bakışlarına aldırmadan, mektuplardan birini aldı. Kağıdın kokusu bile eski bir aşk hikayesini fısıldıyordu. Mektubu açtı:

“Sevgili Ayşem,
Renklerinle dünyamı boyadığın her an, kalbimde yeni bir heyecan filizleniyor. Heykelimin ruhu sensin, fırçanın dansı benim. Birlikte kuracağımız atölyeyi düşündükçe uykularım kaçıyor. Biliyorum, zorluklar var. Ama bizim sevgimiz, sanatımız her şeyin üstesinden gelir. Babana bir kez daha konuşmaya çalıştım, anlamıyorlar. Ama vazgeçmeyeceğim senden, hayallerimizden. Seni seviyorum, ressamım.”
Can

Elif, mektubu okurken annesine baktı. Ayşe Hanım, bir heykel gibi donmuş, gözlerinden yaşlar sicim gibi akıyordu. İçindeki tüm öfke, tüm sitem, aniden bir empati tufanına dönüştü. Annesinin bu kadar saklı, bu kadar derin bir geçmişi olduğunu hiç düşünmemişti. Bu, Elif’in tanıdığı annesi değildi. Bu, kalbi kırık, hayalleri çalınmış bir kadındı.

“Can kimdi anne?” diye fısıldadı Elif, sesi kendi kulağına bile yabancı geliyordu.

Ayşe Hanım, titrek bir nefes aldı. “O… O benim gençlik aşkımdı, kızım. Bir heykeltıraştı. Benim gibi o da sanata düşkündü. Birlikte çok hayallerimiz vardı.” Sesi, uzak anılardan geliyordu sanki.

“Peki ne oldu?”

Ayşe Hanım, sandığa dokundu, parmakları sararmış mektupların üzerinde gezindi. “O zamanlar… Köyde işler iyi gitmiyordu. Babamın (yani senin dedenin) borçları vardı. Bir de Nermin Teyzen hasta olmuştu, tedavisi için para lazımdı. İsmail’in ailesi iyi durumdaydı. Babam… Babam beni İsmail’e verdi. Sanki bir malmışım gibi. Can’ın ailesi de birden başka bir şehre taşınmak zorunda kaldı. O zamanlar iletişim bu kadar kolay değildi. Mektupları bile zor ulaştırabiliyorduk. Babam Can’la görüşmemi yasakladı. Benim için tek çıkış yolu buydu. Ailemin yükünü hafifletmek için… Kendi canımı feda ettim. Can’ı da… Can’ı da bir daha hiç görmedim.” Gözleri tavan aralığının tozlu penceresinden dışarıdaki güneşe takılmıştı, ama bakışları çok uzaklara, yıllar öncesine sabitlenmişti.

Elif’in boğazı düğümlendi. Annesinin bu kadar büyük bir fedakarlık yaptığını, bu kadar büyük bir acı taşıdığını hiç düşünmemişti. O hep annesini, sadece “anne” olarak görmüştü. Kendi hayalleri olan, kendi kırık kalbi olan bir kadın olarak değil. “Peki sen… Hiç pişman olmadın mı?” diye sordu kısık bir sesle.

Ayşe Hanım acı acı gülümsedi. “Pişman olmak ne kelime kızım. Ama bir yandan da… İsmail iyi bir adamdı. Bana hiç kötü davranmadı. Seni ve abini bana verdi. Onları da çok sevdim. Zamanla… Zamanla o acı dinmedi belki ama hafifledi. Sadece… Hep içimde bir yerde kaldı o yarım kalan renkler. O yarım kalan resimler.” Gözleri Elif’in elindeki resim defterine kaydı. “Seni görünce… Senin o sanat tutkunu görünce… Hem gurur duydum, hem de korktum. Benim yaşadığım hayal kırıklıklarını yaşayacaksın sandım. Senin de canın yanacak, benim gibi vazgeçmek zorunda kalacaksın diye ödüm koptu. O yüzden… O yüzden o kadar üstüne geldim. Beni affet kızım.”

Elif, annesinin titrek ellerini tuttu. Parmakları, yılların yorgunluğunu, sabrını ve fedakarlığını taşıyordu. O an, annesine duyduğu öfke, yerini derin bir şefkat ve anlayışa bıraktı. Annesi, kendi hayatını ailesi için feda etmişti. Ve şimdi, Elif’i kendi kaderinden korumaya çalışırken, farkında olmadan onu boğuyordu.

“Anne…” dedi Elif, gözleri dolarak. “Seni anlıyorum. Ne kadar zor olmalı. Ama ben… Ben senin gibi yaşamak istemiyorum. Sen vazgeçmek zorunda kalmışsın, ama ben vazgeçmek istemiyorum. Benim hikayem farklı olacak.”

Ayşe Hanım, Elif’in yüzüne baktı. Yıllardır ilk defa, gözlerinde bir anlayış parıltısı gördü. Annesinin yüzünde, sanki yılların ağırlığı biraz olsun hafiflemiş gibiydi. “Biliyorum kızım. Sen farklısın. Ve belki de… Belki de iyi ki de farklısın.” Eliyle Elif’in saçlarını okşadı. “Git kızım. Git ve kendi renklerini boya. Ama dikkatli ol. Her fırça darbesini kalbinle at. Benim gibi yarım bırakma.”

O günden sonra, Elif ile annesi arasındaki ilişki değişti. Aralarındaki gergin sessizlik, yavaş yavaş sıcak sohbetlere, karşılıklı gülümsemelere dönüştü. Ayşe Hanım, Elif’in fotoğraf çekimlerine gitmesine itiraz etmek yerine, merakla neler çektiğini sormaya başlamıştı. Hatta bir gün, Elif’in yeni sergisi için bir kareyi çerçeveletirken, eski sandıktan çıkan suluboya defterini bulduğunu ve o defterin de sergiye değer olduğunu söylemişti.

Elif, annesinin bu ani değişimine şaşırdı. Sergi günü geldiğinde, küçük galeride kendi fotoğraflarının yanında, bir köşede annesinin “Can” imzalı genç Ayşe portresini ve birkaç suluboya manzara resmini sergiledi. Sergiye gelenler, özellikle de Elif’in sanatçı arkadaşları, o resimlerin ruhuna hayran kaldılar.

Akşam, sergi bittiğinde Elif ve annesi, galeriden ayrılırken Ayşe Hanım, küçük bir atölyenin camından içeri baktı. İçeride bir ressam, tuvali başında çalışıyordu. Ayşe Hanım’ın yüzünde, yıllardır görmediği, gençlik zamanlarındaki o parıltı belirdi. “Şu renkler… Ne kadar canlılar, değil mi?” diye fısıldadı.

Elif, annesinin elini tuttu. “Anne, hiç geç değil. Hâlâ o renkleri yeniden keşfedebilirsin.”

Ayşe Hanım, hafifçe gülümsedi. O an, Elif, annesinin gözlerinde Can’ın portresindeki o alevli bakıştan bir iz gördü. Gömülü renkler, uzun bir uykudan sonra uyanmaya başlamıştı. Elif, o akşam evine dönerken, kendi hayatını kendi renkleriyle boyamakta daha da kararlıydı. Annesinin hikayesi ona bir ders vermişti: Hayat kısa ve hayaller, yaşanmak için vardır, gömülmek için değil. Ve belki de en büyük miras, bir sonraki kuşağa, kendi ruhunun sesini dinleme cesaretini aktarmaktı.