Renksiz Fırçalar, Saklı Tualler

Ayşe, sabah kahvaltısı sonrası masayı toplarken, elindeki ıslak bezin soğukluğu avuç içlerindeki derin bir sızıyı dindiremiyordu. O sızı, otuz yıldır sessizce taşıdığı bir renkti; hiç tamamlanamamış bir tablonun rengi. Güneş, mutfak penceresinden süzülüp eski fayanslara vururken, zihni gençliğinin canlı renklerine kaçtı. İstanbul’un, o zamanlar betonla bu kadar boğulmamış, daha yeşil, daha umut dolu sokaklarında, elinde eskiz defteriyle dolaştığı günlere… Mimar Sinan Güzel Sanatlar Fakültesi’nin kabul mektubu, annesinin yatağının kenarına bırakılmış, katlanmaktan yıpranmış bir kâğıt parçası gibi duruyordu gözlerinin önünde. O mektup, bir hayalin kapısıydı; bir fırça darbesiyle hayat bulan, kanvasa dökülen bir tutkunun ta kendisiydi. Ama kapı hiç açılmadı. Hastalıklar, borçlar, kardeşlerinin eğitimi derken, o kapının eşiğinden geçmek Ayşe’ye hiç nasip olmadı. Gençliğinin en parlak renkleri, başkalarının hayatlarını aydınlatmak için harcandı.

Telefon sesiyle irkildi. Elif, kızıydı. “Anne, bu kompozisyon mahvedecek beni! Hoca kabul etmiyor bir türlü. Renkler uymuyor, derinlik yokmuş. Bırakacağım ben bu işi.” Elif, güzel sanatlar lisesi son sınıf öğrencisiydi, tıpkı Ayşe’nin hayallerindeki gibi. Resme olan tutkusu annesinden ona miras kalmıştı adeta, ama Elif bunu bilmiyordu. Ayşe, içindeki acı tatlı burkulmayla gülümsedi. “Saçmalama kızım, olur mu öyle şey? Belki sadece küçük bir dokunuş lazımdır. Sen pes etme, annenin kızı inatçıdır bilirim.” Kendi içindeki inatçılığın bir zamanlar nasıl boyun eğdiğini düşündü. Elif’in sesi telefonda bıkkın bir tonda devam etti: “Belki de yeteneğim bu kadardır anne. En iyi boyalar, fırçalar… alamıyoruz ki. Hep aynı tonları kullanmak zorundayım.” Ayşe’nin kalbi sıkıştı. Onlar için, Can’ın küçük mobilya atölyesi için her şeyden kısmışlardı. Elif’in ihtiyacı olan pahalı pigmentleri nasıl alacaktı? “Sen üzülme, biz bir çaresine bakarız. Yeter ki sen hevesini kaybetme.” dedi, sesini elinden geldiğince güçlü tutarak.

Akşam, Can işten geldiğinde Elif’in okuldan getirdiği kırık notu ve mızmızlanmalarını dinledi. Can, Ayşe’nin aksine daha pratik bir adamdı. “Boş ver kızım, resimden ne olacak? Doktor ol, mühendis ol, elinde bir mesleğin olsun. Karnını doyurursun en azından.” Ayşe, Can’ın bu sözlerine içerlese de sesini çıkarmadı. Can’ın bu düşüncesizliği, onun kötü niyetinden değil, hayatın gerçekleriyle yüzleşmiş, hayal kurmaya zamanı kalmamış bir adam olmasından geliyordu. O da gençliğinde kendi hayallerinden vazgeçmek zorunda kalmış, Ayşe’nin de desteğiyle o küçük atölyeyi kurabilmişti. Ayşe, Can’ın gözünde her zaman “destekçi” olmuştu; hayat arkadaşı, güvenilir liman, iyi bir anne. Ama asla kendi başına bir “ressam” olmamıştı.

Yemek sonrası Can, işleriyle ilgili bir gelişmeyi heyecanla anlattı: “Ayşe’m, biliyor musun, o büyük otelin mobilya siparişini aldık! Küçük bir atölye için harika bir fırsat bu! Hep senin sayende oldu, hep sen arkamda durdun. İyi ki varsın kadınım.” Can’ın sözlerindeki samimiyet, Ayşe’nin içindeki burkuntuyu daha da artırdı. O, kocasının başarısının sessiz mimarıydı, evet. Ama kendi inşa edeceği eserler, kendi renkleri, fırçaları nerede kalmıştı? Gülümsedi, Can’ın elini tuttu. “Hayırlı olsun canım, senin başarın bizim başarımız.”

Gecenin bir yarısıydı. Herkes derin uykudayken, Ayşe sessizce yerinden kalktı. Eski bir sandığın içinde, en dipte sakladığı, yılların unutturamadığı bir kutu vardı. Kutunun içinden sararmış eskiz defterleri, kurumuş fırçalar ve tüpleri çatlamış boya tüpleri çıktı. Parmağını kurumuş bir maviye sürdü. O mavi, denizin mavisinden çok, çocukluğunun gökyüzünün rengiydi; umut dolu ve sınırsız. Eskiz defterlerinden birini açtı. İçinde, gençliğinin karakalem portreleri, İstanbul’un eski semtlerinden manzaralar ve en önemlisi, annesinin yorgun ama şefkatli yüzünün taslağı vardı. Gözleri doldu. Annesinin hastalığı yüzünden vazgeçmek zorunda kaldığı üniversite hayali, onun en büyük yarasıydı. Sonra Can’ın iş kurma mücadelesi… Ayşe, her seferinde kendi hayallerini geri plana atmıştı. Sessizce, kimseye anlatmadan.

Birkaç gün sonra Feride Teyze, kapıdan Ayşe’yi gördüğünde içten bir gülümsemeyle seslendi: “Ayşe’m, ne kadar da güzel saksılar dizmişsin balkona. Senin ellerinde bir marifet var, her şeye ayrı bir ruh katıyorsun. Eskiden ne kadar hevesliydin resme, hatırlıyor musun? Ne oldu o defterlere, fırçalara?” Feride Teyze’nin sorusu, Ayşe’nin kalbinde yıllanmış bir şarabın kapağını açtı. O defterler, o fırçalar, Ayşe’nin kendisiydi. Kimsenin bilmediği, kimsenin görmediği Ayşe. “Ah Feride Teyze, gençlik hevesi işte. Hayat koşturmacasında unutulup gidiyor.” demeye çalıştı, ama sesi titredi. Feride Teyze, Ayşe’nin gözlerindeki hüzünlü parıltıyı fark etti. “Unutulmaz evladım, gerçek tutku unutulmaz. Sadece susar, dinlenir, doğru zamanı bekler.” Ayşe, Feride Teyze’nin bilge sözleri karşısında yutkundu. Belki de haklıydı.

O geceden sonra Ayşe, gizlice resme geri döndü. Mutfak masasının bir köşesini kendine ayırdı. Eski boyalarla, sararmış kağıtlara küçük manzaralar, soyut denemeler çizdi. Parmak uçlarında yılların pasını atmaya çalışıyordu. Her fırça darbesi, ruhunun derinliklerinden gelen bir nefes gibiydi. Bu küçük, gizli yaratma anları, ona yıllardır kayıp olan bir parçayı geri vermişti. Elif’in bir gün “Anne, bana yardım eder misin, şu renkleri ayırt edemiyorum?” demesiyle irkildi. Ayşe, aceleyle eskiz defterini kapattı. “Neymiş kızım?” dedi, sakince. Elif, elindeki renk kartelasıyla Ayşe’nin yanına oturdu. Ayşe, kızının renkleri nasıl algılamakta zorlandığını görünce, içten bir istekle “Şu ton daha sıcak, bu soğuktur. Bak, renkler birbirini nasıl etkiler…” diye anlatmaya başladı. Elif, annesinin bu bilgisine şaşırdı. “Vay be anne, nereden biliyorsun bunları? Sanki okulda hoca anlatıyormuş gibi.” Ayşe, sadece gülümsedi.

Bir hafta sonra, Elif okuldan aceleyle döndü. Okulun yıl sonu sergisi için eski aile fotoğraflarından ilham alarak bir portre çizmesi gerekiyordu. “Anne, babaannemlerin gençlik fotoğrafları nerede? Hani sandıkta duranlar?” diye sordu. Ayşe, Elif’i yatak odasındaki büyük, eski gardırobun yanına yönlendirdi. “En üst rafta, eski bir ayakkabı kutusunun içinde olmalı kızım.” Elif, sandalyeye çıkıp kutuyu indirmeye çalışırken, kutunun altındaki tozlu, yıpranmış bir kutu düştü. İçinden Ayşe’nin yıllar önce gizlediği kutu fırladı, ve yere saçılanlar arasında Ayşe’nin Mimar Sinan’dan gelen kabul mektubu ile yarıda kalmış, kararmış bir tuval vardı. Tuvalde, genç bir kadının, annesinin kucağında uyuyan bir bebeğe şefkatle bakan portresi vardı – Elif’in çocukluğundan bir an.

Elif, gözleri şaşkınlıkla büyümüş bir şekilde mektubu aldı, sonra tuvale baktı, tekrar mektuba. “Anne… bu… bunlar senin mi?” dedi, sesi fısıltıdan ibaretti. Ayşe, mutfaktan gelen sesi duyunca aceleyle odaya koştu. Elif’in elindeki mektubu ve tuvali görünce kalbi duracak gibi oldu. Yıllardır sakladığı sırrı, en istemediği anda gün yüzüne çıkmıştı. “Elif, ne yapıyorsun orada? Kurcalama ortalığı.” demeye çalıştı, ama sesi güçsüzdü.

Elif, tuvali Ayşe’ye doğru uzattı. “Neden bana hiç söylemedin? Bu sensin, değil mi? Ben bebekken… ve bu mektup… Güzel Sanatlar Fakültesi? Neden gitmedin anne? Neden vazgeçtin?” Gözlerinde hem şaşkınlık, hem de derin bir hüzün vardı. Ayşe’nin gözlerinden yaşlar süzülmeye başladı. Otuz yıldır içine attığı tüm acılar, pişmanlıklar, sessiz fedakârlıklar bir anda diline geldi. “Bazı hayaller… bazı hayaller rafa kalkar kızım. Hayat öyle getirir. Annen hastalandı, kardeşlerin okuyordu… Sonra baban iş kurmaya çalıştı… Ben de… ben de en iyisi bu dedim.”

O sırada Can, elinde anahtarıyla kapıdan girdi. Elif’in ağlamaklı sesi ve Ayşe’nin yorgun yüzüyle karşılaştığında şaşkına döndü. “Ne oluyor burada? Niye ağlıyorsunuz?” Elif, elindeki tuvali ve mektubu Can’a uzattı. “Baba, annem… annem ressam olmak istemiş! Üniversiteyi kazanmış ama gitmemiş! Bizim için, senin için vazgeçmiş hayallerinden!”

Can, elindeki anahtarları düşürdü. Gözleri önce mektuba, sonra tuvale kaydı, en son da Ayşe’nin yaşlı gözlerine takıldı. Yıllardır tanıdığı karısı, karşısında bambaşka biriydi sanki. Yıllarca yanı başında yaşamış, sırtını dayadığı o güçlü kadın, içinde kırılmış bir hayalle nefes alıp vermişti. Can’ın zihninde geçmiş anılar film şeridi gibi geçti. Ayşe’nin elindeki eskiz defteriyle dolaştığı genç kızlık günleri, onun hayranlıkla bahsettiği resim sergileri, duvara astığı küçük karalamalar… O zamanlar “gençlik hevesi” diye geçiştirdiği her şey, şimdi büyük bir boşluk olarak önünde duruyordu. Nasıl da kör olmuştu? Nasıl da bunca yıl fark edememişti karısının sessiz çığlığını?

Can, yavaşça Ayşe’ye yaklaştı, elini tuttu. Elif, sessizce onları izliyordu. “Ayşe’m… ben… ben hiç bilmedim. Hiç fark etmedim. Benim uğraşlarım, hırsım… senin ne kadar büyük bir şeyden vazgeçtiğini… beni ne kadar büyük bir vebalin altına soktuğunu görmedim.” Sesi titredi. “Biz senin sayende bu günlere geldik, Ayşe’m. Ama ben senin ne kadar büyük bir şeyden vazgeçtiğini şimdi anladım. Benim için, Elif için… Affet beni.” Gözlerinden yaşlar süzülüyordu.

Elif, annesinin ve babasının bu anını görünce, kendi sanat mücadelelerinin ne kadar küçük kaldığını hissetti. Annesinin fedakârlığı, onun hayallerine ulaşması için ne kadar büyük bir miras bıraktığını şimdi anlıyordu. Annesine sarıldı. “Anne, sen bize hiç yük olmadın. Bizim için yaptıkların… tarifsiz. Ne olur, lütfen, bırakma bir daha. Tekrar başla. Senin o renklerin can bulması lazım.”

O gece, üçü de uzun uzun konuştu. Eski defterler açıldı, hatıralar paylaşıldı. İlk kez Ayşe’nin sessiz fedakârlığı, tüm çıplaklığıyla görünür olmuştu. Ertesi gün Can, küçük atölyesinin en güneş alan köşesini Ayşe için boşalttı. Eski tahta masayı temizledi, boyalarını ve fırçalarını yerleştirdi. Birkaç gün sonra, hiç beklemediği bir hediye geldi: Bir şövale ve yepyeni, ışıl ışıl boya tüpleri. Can, Ayşe’ye dönüp gülümsedi. “Haydi bakalım Ayşe’m, nerede kalmıştık? Bu sefer senin için, sadece senin için.”

Ayşe, eline yeni fırçasını aldığında, yüreğinde biriken o renkler, sonunda akacak bir mecra bulmuştu. İlk olarak, yarıda kalmış o tuvale geri döndü. Gençlik portresindeki bebeği şimdi genç bir kadın olarak resmedecekti; Elif olarak. Fırçasıyla tuvale ilk darbeyi vurduğunda, kurumuş renkler yeniden canlandı, ve otuz yıllık sessizliğin ardından, Ayşe’nin hayatı yepyeni bir paletle dolmaya başladı. Bu sefer, sadece kendisi için. Ve bu, dünyadaki en güzel tablo olacaktı.